İYİLİĞİN FITRATINA ÜFLEMEK
İnsan, dünyaya boş bir levha olarak gelmez.
İyilik de kötülük de onda birer nüve hâlinde mevcuttur. Hayat dediğimiz süreç, bu iki nüveden hangisinin beslendiğini, hangisinin büyütüldüğünü gösterir. Asıl mesele, iyiliğin sonradan öğretilip öğretilemeyeceği değil; iyiliğin, daha en başta insanın fıtratına yerleştirilip yerleştirilemeyeceğidir.
Bugün toplumları ayakta tutan şeyin yasa ve ceza olduğu sanılıyor. Oysa tarih bize başka bir hakikati fısıldar: Yasalar, insan bozulduktan sonra devreye girer. Polis, asker, hapishane; iyiliğin zayıfladığı yerlerde çoğalan yapılardır. İyiliğin güçlü olduğu toplumlarda ise düzen, korkudan değil iç disiplinden doğar.
Modern çağın en büyük yanılgısı, eğitimi bilgiyle eşitlemesidir. Bilgi tek başına ne iyidir ne kötü; onu kullanan insanın niyeti belirleyicidir. Ahlâkla birleşmeyen bilgi, sadece daha donanımlı benciller üretir. Nasıl ki üretmeyen toplumlar tüketir ve sonunda tükenirse, iyilik üretmeyen eğitim sistemleri de toplumsal dokuyu sessizce aşındırır.
Burada durup şu soruyu sormak gerekir:
Biz insanı ne için eğitiyoruz?
Daha hızlı düşünen, daha çok kazanan, daha iyi rekabet eden bireyler mi; yoksa başkasının varlığıyla anlam kazanan, sorumluluk alabilen, üreten insanlar mı?
İyiliği sonradan telkin etmeye çalışmak çoğu zaman geç kalmaktır. Çünkü karakter, öğütle değil; tecrübeyle şekillenir. Bu yüzden iyilik, bir ders konusu değil; yaşanan bir hâl olmalıdır. İnsanın fıtratına, henüz dünya kirlenmeden önce üflenmelidir.
Hayal edelim:
Doğanın içinde, hızın ve gürültünün uzağında, ekranların ve yapay gündemlerin olmadığı mekânlar…
Burada çocuklar yalnızca okumaz; toprağa dokunur, emeğin ne olduğunu öğrenir, üretmenin zahmetini ve onurunu hisseder. Yaşlıyla aynı sofraya oturur, başkasının yükünü taşımayı dener, sorumluluğu teoride değil, hayatın içinde öğrenir.
Böyle bir ortamda iyilik öğretilmez; normalleşir.
Kötülük, yabancı bir davranış hâline gelir. İyilik erdem olmaktan çıkar, refleks olur.
Elbette burada önemli bir ayrım vardır:
İyi insan olmak, tek başına iyi yönetici olmak demek değildir. Ancak kötü bir insanın iyi bir yönetici olması da mümkün değildir. Yönetmek; hükmetmek değil, yük almaktır. Üretimin, emeğin, adaletin ne demek olduğunu bizzat yaşamamış biri, yetki sahibi olsa bile topluma yön veremez.
Bu düşünceler, ilk bakışta ütopya gibi görülebilir. Fakat unutulmamalıdır ki; bugün “gerçekçi” kabul edilen pek çok düzen, bir zamanlar hayal olarak nitelendiriliyordu. Toplumları değiştiren şey hayaller değil; iyi yetişmiş insanlardır.
Asıl soru hâlâ yerinde duruyor:
Biz nasıl bir insan yetiştirmek istiyoruz?
Bu soruya cevap vermeden yapılan her eğitim, sadece biçim değiştirir; özü dönüştüremez. Oysa mesele tam da buradadır. İyiliği öğretmek değil, iyiliği insanın fıtratına üflemek…
Ali Ulusan
Teknik Öğretmen ·Bilgi Tasarım Disiplin · Üretim