CEHALETİN CESARETİ, BİLGİNİN SORUMLULUĞU
“Dünyanın sorunu, akıllılar hep kuşku içindeyken aptalların küstahça kendilerinden emin olmalarıdır.”
— Bertrand Russell
İnsan düşündükçe duraksar.
Duraksadıkça ölçer.
Ölçtükçe de haddini bilir.
Ama bilmeyen ölçmez.
Ölçmeyen de taşırır.
Yıllar önce iki psikolog, David Dunning ve Justin Kruger, insanın kendi yeterliliğini değerlendirme biçimi üzerine bir çalışma yaptı. Çalışma, Cornell University’nde gerçekleştirildi. Ortaya çıkan sonuç şuydu: İnsan, çoğu zaman kendi kapasitesini doğru tartamaz. Bu durum literatüre Dunning-Kruger effect olarak geçti.
Niteliksiz insanlar, ne ölçüde niteliksiz olduklarını fark edemezler.
Çünkü eksiklerini görebilmek için dahi belli bir yeterlilik gerekir.
Bu nedenle niteliksiz insanlar, sahip olduklarını sandıkları nitelikleri abartma eğilimindedir.
Daha da ötesi, gerçekten nitelikli insanların niteliklerini görüp değerlendirmekte de zorlanırlar; hatta çoğu zaman bunu anlamaktan aciz kalırlar.
İşin ilginç yanı şudur: Eğer aynı insanların nitelikleri belli bir eğitim ve bilinçle artırılırsa, bir süre sonra kendi eksiklerini fark etmeye başlarlar. Bilgi arttıkça, insanın kendine dair yanılgıları azalır.
Bilgi derinleştikçe kesinlik azalır;
Sorumluluk artar.
Gerçek bilgi insana ağırlık verir.
“Acaba?” sorusunu kazandırır.
O soru insanı yavaşlatır; ama sağlamlaştırır.
Cehalet ise hafiftir.
Yükü yoktur.
Bu yüzden hızlıdır.
Bugün birçok yerde şunu görüyoruz:
En az bilen en çok konuşuyor.
En az üreten en çok iddia ediyor.
En az okuyan en kesin hükmü veriyor.
Gerçekten bilen ve üreten insanlar ise çoğu zaman geri planda kalıyor.
Çünkü bildikleri şey, bilmediklerinin büyüklüğüdür.
Çünkü yaptıkları iş, gösterişten çok sorumluluk gerektirir.
Oysa hayat boşluk kabul etmez.
Geri durulan yerde iddia öne çıkar.
Ehliyet geri çekildiğinde, cesaret kürsüye çıkar.
Küstahlık fazilet değildir;
Ama hakkını savunmamak da erdem sayılmaz.
Bilmek tevazu getirir;
Ama aynı zamanda bir duruş gerektirir.
Gerçek özgüven;
Bağırmak değil,
Ürettiğinin ve söylediğinin arkasında durabilmektir.
Cehaletin verdiği cesaret geçicidir.
Bilginin verdiği sorumluluk kalıcıdır.
Mesele özgüveni artırmak değil;
Ehliyeti artırmaktır.
Çünkü biliyoruz ki:
Üretmeyen toplumlar tüketir,
Tüketen toplumlar tükenir.
—
Ali Ulusan
Teknik Öğretmen, Tasarımcı, Üretici