3 GÜNLÜK DÜNYA: 72 SAAT;
Elektrik kesilirse medeniyetten geriye ne kalır?
2 Ekim 2026
Saat 20.17.
Büyük bir metropolde milyonlarca insan kendi dünyasında yaşıyor. Kimi televizyon izliyor, kimi yemek hazırlıyor, kimi telefonuyla uğraşıyor. Binlerce araç caddelerde ilerliyor. Fabrikalar üretim yapıyor, hastaneler çalışıyor, asansörler insanları katlar arasında taşıyor.
Gökdelenlerin pencereleri ışıl ışıl.
Sonra bir anda…
KARANLIK.
Milyonlarca insanın yaşadığı şehir, tek bir düğmeye basılmış gibi susuyor.
Televizyonlar kapanıyor. Asansörler duruyor. Sokak lambaları sönüyor. Metro trenleri tünellerde kalıyor. Fabrikaların makineleri susuyor. Telefon ekranları, karanlığın içinde kalan insanların yüzlerini aydınlatıyor.
İlk dakikalarda kimse korkmuyor.
“Bir arızadır, birazdan gelir.”
Yarım saat geçiyor. Elektrik yok.
Bir saat geçiyor. Hâlâ yok.
İnsanlar telefonlarına sarılıyor. Haber almak istiyorlar ama iletişim ağları yoğunlaşıyor. Pencereler açılıyor, komşular birbirlerine sesleniyor. Herkes aynı soruyu soruyor:
“Ne zaman gelecek?”
Kimsenin bilmediği şey şudur: Elektrik üç gün boyunca gelmeyecektir.
Ve bu şehir, medeniyet sandığı düzenin aslında ne kadar kırılgan olduğunu yaşayarak öğrenecektir.
BİRİNCİ GÜN — KONFORUN SONU
Gece ilerledikçe insanlar mum, el feneri ve pil aramaya başlıyor. Bazıları evde ne varsa onunla idare ediyor. Bazıları hiçbir hazırlık yapmadığını fark ediyor.
Sabah oluyor. Fakat şehir uyanamıyor.
Asansörler çalışmıyor, trafik ışıkları devre dışı kalıyor, toplu taşıma aksıyor. Bankamatikler ve ödeme sistemleri çalışmadığı için para, bir anda alışılmış işlevini kaybediyor. Akaryakıt istasyonlarında pompalar duruyor. Arabasında yakıtı olan bile gideceği yere ulaşamayabiliyor.
Ardından su kesiliyor.
Yüksek binaların üst katlarına su çıkmıyor. Tuvaletler kullanılamaz hâle geliyor. Temizlik zorlaşıyor. İnsanlar içme suyu ile diğer ihtiyaçları arasında seçim yapmak zorunda kalıyor.
Buzdolapları ısınıyor. Gıdalar bozulma riskiyle karşı karşıya kalıyor. Kış mevsiminde kombiler susuyor, evler soğumaya başlıyor.
Hastanelerde jeneratörler devreye giriyor. Ancak yedek enerji kaynakları sınırsız değil. Yakıtın taşınması, cihazların çalıştırılması ve sağlık personelinin görevini sürdürebilmesi gerekiyor. Elektriğe bağımlı tıbbi cihazlarla yaşayan insanlar daha büyük risk altına giriyor.
Cezaevleri, huzurevleri ve diğer kurumlar da aynı sorunun farklı biçimleriyle karşılaşıyor. Güvenlik, havalandırma, su, yemek ve sağlık hizmetlerinin devamlılığı zorlaşıyor.
Şehir, henüz ilk gününde, görünmez bir gerçeği ortaya çıkarıyor:
Hayatımızı kolaylaştıran sistemler, aynı zamanda hayatımızın vazgeçilmez şartlarına dönüşmüş durumda.
İKİNCİ GÜN — PARANIN DEĞİL, ÜRETİMİN DEĞERİ
İkinci gün insanlar hâlâ elektriğin geleceğini umuyor. Fakat marketlerin rafları boşalmaya, gıda dağıtımı aksama, ulaşım ve haberleşme daha da zorlaşmaya başlıyor.
İnsanların cebinde para var. Bankada birikimleri var. Evleri, arabaları, pahalı telefonları var.
Ama su yoksa, suya ulaşamıyorlar.
Ekmek yoksa, paraları ekmek üretmiyor.
Yakıt yoksa, otomobilleri onları kurtaramıyor.
İşte burada modern ekonominin sık sık gözden kaçırdığı gerçek ortaya çıkıyor: Para, üretilmiş değerin değişim aracıdır; üretimin kendisi değildir.
Bir bankanın ekranında milyarlarca liralık hesaplar görünebilir. Fakat o rakamlar tek başına bir damla suyu pompalayamaz, bir makineyi tamir edemez, bir hastaya ilaç ulaştıramaz.
Bunun için enerjiye, bilgiye, ham maddeye, makineye ve en önemlisi insana ihtiyaç vardır.
Ben yıllarca teknik öğretmenlik yaptım. Motorları, makineleri ve çalışma prensiplerini anlattım. Bir makinenin nasıl çalıştığını bilmekle, onu gerektiğinde söküp arızasını bulmak ve yeniden çalıştırmak arasında büyük fark olduğunu gördüm.
Tasarım ve üretim dünyasında da aynı gerçek geçerlidir. Kâğıt üzerindeki bir çizim, henüz çalışan bir makine değildir. Bir fikrin gerçeğe dönüşmesi; ölçü, hesap, malzeme bilgisi, el becerisi, tecrübe ve sabır ister.
Atölyede bir makine durduğunda, sorunu çözmek için yalnızca paraya sahip olmak yetmez. Arızayı anlayacak, doğru parçayı seçecek, gerekli işlemi yapacak ve sistemi yeniden çalıştıracak bilgiye de ihtiyaç duyarsınız.
İşte toplumlar için de durum aynıdır.
Üretmek yalnızca mal ortaya çıkarmak değildir; sorun çözme yeteneğini canlı tutmaktır.
Bir toplum, ihtiyaç duyduğu her şeyi başkasından satın almaya alışır ve kendi üretim becerisini kaybederse, bolluk zamanında zengin görünebilir. Ancak tedarik zincirleri koptuğunda, sahip olduğu servetin ne kadarının gerçek bir güvence olduğunu anlamaya başlar.
Kırsal kesimde bazı insanlar sobalarını yakıp yemeklerini pişirebilir, kendi sularına ve gıdalarına ulaşabilir. Elbette onlar da yakıta, ilaca, tarım ekipmanlarına ve dışarıdan gelen ürünlere ihtiyaç duyar. Ancak temel ihtiyaçlarının bir kısmını kendi imkânlarıyla karşılayabilenler, bazı krizleri farklı biçimde göğüsleyebilir.
Şehirde ise milyonlarca insan aynı anda aynı hizmetlere bağımlıdır.
Birbirine bağlı sistemlerden biri aksadığında, diğerleri de etkilenir.
Üretim durur, dağıtım aksar, tüketim sürdürülemez hâle gelir.
Ve insan şu soruyla karşı karşıya kalır:
Sahip olduklarımız mı bizi güçlü kılıyor, yoksa ihtiyaç duyduğumuz şeyleri yeniden üretebilme becerimiz mi?
ÜÇÜNCÜ GÜN — İNSANIN GERÇEK YÜZÜ
Üçüncü gün geldiğinde yorgunluk, belirsizlik ve korku büyüyor.
Sağlık hizmetleri zorlanıyor. Su ve atık su sistemlerindeki aksaklıklar sağlık risklerini artırıyor. Yakıt ve gıda dağıtımı normal düzeninde yürümüyor. Bazı insanlar ellerindeki kaynakları paylaşırken bazıları yalnızca kendi ailesini korumaya çalışıyor.
Bir apartmanda komşular bir araya gelip ellerindeki yiyecekleri paylaşıyor. Başka bir binada yaşlı bir insan, kapısının çalınmasını bekliyor.
Bir yerde insanlar dayanışma gösteriyor; başka bir yerde korku, insanları birbirinden uzaklaştırıyor.
Kriz, insanların yalnızca kaynaklarını değil, karakterlerini de sınava tabi tutuyor.
İnsanın gerçek değeri, sahip olduğu evin büyüklüğüyle, otomobilinin fiyatıyla veya banka hesabındaki rakamla ölçülemez. Zor zamanlarda sorumluluk alabilmesi, başkasının yaşamına değer vermesi ve elindeki imkânı nasıl kullandığı da önemlidir.
Medeniyet dediğimiz şey, yalnızca yüksek binalar ve gelişmiş makineler değildir. Bir toplumun en savunmasız insanını koruyabilmesi, kaynaklarını adil biçimde yönetebilmesi ve kriz karşısında ortak akılla hareket edebilmesi de medeniyetin parçasıdır.
Çünkü güç, sorumlulukla birleşmediğinde başkalarının hayatını zorlaştırabilir. Kaynaklar yalnızca belli ellerde toplandığında, toplumun geri kalanının krizlere karşı dayanıklılığı azalabilir.
Bir şehirde herkesin temel ihtiyaçlara erişebilmesi, yalnızca ekonomik bir mesele değildir. Aynı zamanda insan onuruyla ilgili bir meseledir.
İnsanlık, bolluk zamanında ne kadar tükettiğiyle değil, kıtlık zamanında birbirine nasıl davrandığıyla da sınanır.
72. SAAT — IŞIKLAR GERİ DÖNERKEN
Dördüncü günün ilk saatleri…
Kesintinin üzerinden 76 saat geçmiştir.
Şehrin bazı bölgelerinde jeneratörlerin yakıtı tükenmiş, bazı işletmeler kapanmış, hastaneler ve diğer kurumlar sınırlı imkânlarla hizmet vermeye çalışmıştır. İnsanlar yorulmuş, kaynaklar azalmış, hayatın olağan akışı bozulmuştur.
Sonra bir sokakta ışıklar yanar.
Ardından başka bir mahallede…
Evlerin pencereleri yeniden aydınlanır. İnsanlar sevinir. Telefonlar şarj edilmeye başlanır. Asansörler çalışır. Su sistemleri kademeli olarak devreye girer.
Fakat elektrik geldi diye her şey bir anda düzelmez. Gıda tedarikinin, ulaşımın, sağlık hizmetlerinin ve diğer altyapıların normale dönmesi zaman alacaktır.
Şehir yeniden çalışmaya başlar.
Peki, insanlar yaşadıklarından bir ders çıkaracak mıdır?
Yoksa birkaç gün sonra her şeyi unutup aynı bağımlılıkların içinde yaşamaya devam mı edeceklerdir?
Asıl soru budur.
Çünkü bir krizi atlatmakla, bir sonraki krize hazırlanmak aynı şey değildir.
SON SÖZ — MEDENİYETİN GERÇEK ÖLÇÜSÜ
İnsan, binlerce yıl boyunca doğayla mücadele ederek değil, doğayı anlamayı öğrenerek ilerledi. Ateşi kontrol etti, toprağı işledi, suyu taşıdı, makineler yaptı ve elektrikle karanlığı aydınlattı.
Fakat geliştirdiği sistemlere bağımlılığı arttıkça, kendi becerilerini ve temel ihtiyaçlarını karşılama kapasitesini ihmal etme tehlikesiyle karşı karşıya kaldı.
Teknoloji insanın hayatını kolaylaştırmalıdır; onu kendi ihtiyaçlarını karşılayamaz hâle getirmemelidir.
Üretim yalnızca daha fazla tüketilecek mal üretmek değildir. Üretim; bilgi, beceri, bağımsızlık, sorun çözme yeteneği ve yaşamın devamlılığıdır.
Eğitim, yalnızca bilgi aktarmak değil, düşünen, sorgulayan ve çözüm üreten insanlar yetiştirmektir.
Ekonomi, yalnızca rakamların büyümesi değil, insanın ihtiyaçlarını karşılayabilen sürdürülebilir bir düzen kurabilmektir.
Medeniyet ise yalnızca güçlü makineler yapmak değil, o makineler durduğunda da hayatı sürdürebilecek akla, bilgiye ve dayanışmaya sahip olmaktır.
Belki de bu 72 saatlik karanlığın bize soracağı en önemli soru şudur:
Biz gerçekten güçlü bir medeniyet mi kurduk, yoksa her şeyin yolunda gideceği varsayımına dayanan büyük bir konfor alanı mı oluşturduk?
Elektrikler yeniden yandığında şehir aydınlanacaktır. Fabrikalar çalışacak, bankalar açılacak, insanlar yeniden işlerine gidecektir.
Ama gerçek bir gelişme, yalnızca ışıkların yeniden yanması değildir. Yaşananlardan ders çıkarmak, üretim becerisini korumak, kaynakları akıllıca yönetmek ve insan onurunu her koşulda gözetmektir.
Çünkü bir toplumun geleceği, yalnızca bugün sahip olduklarıyla değil, yarın ihtiyaç duyduklarında neler yapabilecekleriyle belirlenir.
Üretmeyen topluluklar tüketir; tüketen topluluklar tükenir.
Ve unutmayalım:
Medeniyet, yalnızca ışıklar yanarken kurduğumuz düzen değildir. Işıklar söndüğünde de insan kalabilme, üretebilme ve yeniden ayağa kalkabilme becerisidir.
---
Ali Ulusan
Teknik Öğretmen – Tasarımcı – Üretici